Apropant la materialitat de la poesia com a estratègia de la traducció intersemiòtic i feminista: Roser Matheu i Dolors Miquel
DOI:
https://doi.org/10.14198/itaca.31052Paraules clau:
traducció intersemiòtica, lectura intersemiòtica, traducció feminista, materialitat, esfera domèstica, (in)visibilitat, Dolors Miquel, Roser MatheuResum
Com a contrast als processos anomenats inter- i intra-textuals, els quals s’enfoquen a les convencions de dues llengües —d’origen i meta— i la potència d’equivalència percebuda, a mitjan segle vint, Ramon Jakobson va encunyar el terme «traducció intersemiòtica» (1959) per a descriure la tercera categoria de traducció que depèn dels sistemes de comunicació no-lingüística (Jakobson 1959). Tot i que el concepte surt sovint a l’àmbit dels estudis de la Traducció, en diversos volums, tals com el de Madeleine Campbell i Ricarda Vidal, Translating across sensory and linguistic borders: intersemiotic journeys between media (2019) i, més recentment, el volum Art i posttraducció d’Anna Dot i Verdaguer (2023), encara no ha gaudit d’un discurs pel que fa als beneficis que pot aportar a l’àmbit feminista. Al dur a terme unes traduccions de poemes de Roser Matheu (Barcelona, 1892–1985) i Dolors Miquel (Lleida, 1960), investigo què pot aportar una lectura intersemiòtica a un text feminista (utilitzant, respectivament, la ceràmica i brodar). Tenint en compte les estratègies de traducció textual feministes ja ben establertes, com aquelles de Luise von Flotow (1997) i de Massardier-Kenney (1997), i la visibilització del procés de traducció potenciada pel gir intersemiòtic, retrobo, si és el millor matís, un procés de traducció que resumeix una història més llarga de les dones. Això inclou una recursivitat a les praxis de les traductores britàniques de l’edat moderna, que depenien de la materialitat a més de la política d’autoria en la traducció, i com es pot reivindicar com a praxi feminista moderna adequada (Vitoretta 2025; Inglis 2023).
Finançament
Aquest treball s’ha generat en el marc de l’ajuda de l’Institut Ramon Llull QMUL School/Institute - STA - Balearic Islands Doctoral Studentship in Catalan Studies (QMU_STA_BIDS).Referències
Aguado, Neus i Lluïsa Julià. (1999). Introducció. In Monsterrat Abelló, Neus Aguado, Lluïsa Julià and Maria-Mercè Marçal. (Eds.) Paisatge emergent: Trenta Poetes Catalanes del segle XX. Edicions Magrana, 7-12.
Albert, Esteve et al. (Eds.) (1975). Les cinc branques: poesia femenina catalana. Dr Fracesc Fontbona i Vazquez.
Anderson, Lara. (2022) The production of Autarkic subjectivities: food discourse in Franco's Spain (1939-59). Dins Miguel Ángel del Arco Blanco i Peter Anderson. (Eds.) Franco's Famine: Malnutrition, Disease, and Starvation in Post-Civil War Spain. Bloomsbury Academic, 159-78. https://doi.org/10.5040/9781350174672.0018
Bell, Marie-Alice and Brenda S. Hosington. (2018). Introduction. In Marie-Alice Bell and Brenda S. Hosington. (Eds.) Thresholds of Translation: Paratexts, Print, and Cultural Exchange in Early Modern Britain (1473-1660). Palgrave Macmillan, 1-23. https://doi.org/10.1007/978-3-319-72772-1_1
Bennett, Karen. (2019). The New Iconicity: Challenges For Translation Theory and Practice. Translation Matters, 1.2, 1-8. https://doi.org/10.21747/21844585/tm1_2int
Bassnett, Susan and David Johnston. (2019). The Outward Turn in Translation Studies, The Translator, 25, 181-88. https://doi.org/10.1080/13556509.2019.1701228
'Bottom drawer', Oxford English Dictionary. https://www.oed.com/dictionary/bottom-drawer_n?tab=meaning_and_use
Comisaría General de Abastecimientos y Transportes. (1952). [Cartilles de raccionament d'aliments de 1952]. At: Biblioteca de Catalunya.
Campbell, Madeleine and Ricarda Vidal (Eds.). (2019). Translating Across Sensory and Linguistic Borders: Intersemiotic Journeys Between Media. Palgrave Macmillan. https://doi.org/10.1007/978-3-319-97244-2
Chenysheva, Daria. (2024). The contradictions of Cécile Sauvage: metaphors of love, conflict and intimacy in feminsit translation discourse. Feminist Translation Studies, 1.2, 188-202. https://doi.org/10.1080/29940443.2025.2561548
Del Arco Blanco, Miguel Ángel. (2022). The famine that 'never' existed: Causes of the Spanish famine. In Miguel Ángel del Arco Blanco and Peter Anderson. (Eds.) Franco's Famine: Malnutrition, Disease, and Starvation in Post-Civil War Spain. Bloomsbury Academic, 19-35. https://doi.org/10.5040/9781350174672.0008
Dunai, Suzanne. (2022). A recipe for rationing: women, cooking and scarcity during the early Franco dictatorship, 1939-47. In Miguel Ángel del Arco Blanco and Peter Anderson. (Eds.) Franco's Famine: Malnutrition, Disease, and Starvation in Post-Civil War Spain. Bloomsbury Academic, 179-204. https://doi.org/10.5040/9781350174672.0019
Dot Verdaguer, Anna. (2023). Art i posttraducció. Teories i pràcriques en el món digital. Eumo.
Fillingham, Eleanor. (2025). The Visible Women: Paratextuality in Feminist Translation. The Feminist Translation Network (blog post, 8 September). < https://feministtranslation.bham.ac.uk/2025/09/the-visible-woman-paratextuality-in-feminist-translation/>
González de Molina, Manuel, David Soto Fernández, Juan Infante Amate, and Antonio Herrera. (2022). Agricultural crisis and food crisis in early Francoism. In Miguel Ángel del Arco Blanco and Peter Anderson. (Eds.) Franco's Famine: Malnutrition, Disease, and Starvation in Post-Civil War Spain. Bloomsbury Academic, 36-56. https://doi.org/10.5040/9781350174672.0009
Grass, Delphine. (2023). Translation as Creative-Critical Practice. Cambridge University Press. https://doi.org/10.1017/9781009075039
Inglis, Kirsten. (2023). Gifting Translation in Early Modern England: Women Writers and the Politics of Authorship. Amsterdam University Press. https://doi.org/10.1017/9789048542963
Irigaray, Luce (trans. Karin Montin). (1994). Thinking the Difference: for a peaceful revolution. Routledge.
Jakobson, Roman. (1959). On Linguistic Aspects of Translation. In Reuben A. Brower. (Ed.) On Translation. Oxford University Press, 232-39. https://doi.org/10.4159/harvard.9780674731615.c18
Kuang, R. F. (2023). Babel, or The Necessity of Violence: An Arcane History of the Oxford Translators' Revolution. Harper Voyager.
Lee T.K. (2022). Translation as Experimentalism: Exploring Play in Poetics. Cambridge University Press. https://doi.org/10.1017/9781108917292
Lehoux-Jobin, Etienne. (2025). Toward a so-called narrow redefinition of translation in Translation Studies. Cadernos de Tradução, 45, 1-22. https://doi.org/10.5007/2175-7968.2025.e100385
Llinàs Carmona, Conxa. (2008). Feminismes de la transicio a Catalunya: textos i materials. Horsori.
Massardier-Kenney, Françoise. (1997) Towards a Redefinition of Feminist Translation Practice. The Translator, 3.1, 55-69. https://doi.org/10.1080/13556509.1997.10798988
Matheu, Roser. (1952). Poema de la fam. Editorial Barcino.
Miquel, Dolors. (2019). Ictiosaure. Edicions 62.
Miquel Dolors (trans. by Mary Anna Newman). (2024). Sparrowhearts. The Common, 28. https://www.thecommononline.org/dolors-miquel-poems/
Oller, Dolors. (1986). La construcció del sentit. Empúries.
Ostriker, Alicia. (1982). The Thieves of Language: Women Poets and Revisionist Mythmaking. Signs, 8.1, 68-90. https://doi.org/10.1086/493943
Parker, Roszika. (2010). The subversive stitch: embroidery and the making of the feminine.
I. B. Taurus.
Ruthrof, Horst. (2003). Translation from the Perspective of Corporeal Semantics. In Susan Petrilli. (Ed.) Translation Translation. Brill, 69-86. https://doi.org/10.1163/9789004490093_006
Scott, Clive. (2019). Synaesthesia and Intersemiosis: Competing Principles in Literary Translation. Dins Campbell andVidal. (Eds.) Translating Across Sensory and Linguistic Borders: Intersemiotic Journeys Between Media. Palgrave Macmillan, 87-111. https://doi.org/10.1007/978-3-319-97244-2_4
Szymanska, Kasia. (2025). Translation Multiples: From Global Culture to Postcommunist Democracy. Princeton University Press. https://doi.org/10.2307/jj.22479988
Spivak, Gayatri Chakravorty. (2015). Outside in the Teaching Machine. Routledge.
Vidal Claramonte, Ma. Carmen África. (2022). Translation and Contemporary Art: Transdisciplinary Encounters. Routledge. https://doi.org/10.4324/9781003267072
Vidoretta, Almudena. (2025). Translation as a strategy of female legitimation in Early Modern Spain. Perspectives, 33, 1228-42. https://doi.org/10.1080/0907676X.2025.2558207
Von Flotow, Luise. (1997). Translation and Gender: Translating in the 'Era of Feminism'. University of Ottawa Press. https://doi.org/10.1353/book6616
Von Flotow, Luise. (1991). Feminist Translation: Contexts, Practices and Theories. TTR: traduction, Terminologie, Rédaction, 4.2, 69-84. https://doi.org/10.7202/037094ar
Yoo, Jaeyeon. (2025). Embracing excess: pluralizing translation in chogwa. Perspectives (ahead of print). https://doi.org/10.1080/0907676X.2025.2573933
Descàrregues
Publicades
Com citar
Número
Secció
Llicència
Drets d'autor (c) 2026 Beth Caygill

Aquesta obra està sota una llicència internacional Creative Commons Reconeixement-NoComercial-CompartirIgual 4.0.




