Apropant la materialitat de la poesia com a estratègia de la traducció intersemiòtic i feminista: Roser Matheu i Dolors Miquel

Autors/ores

DOI:

https://doi.org/10.14198/itaca.31052

Paraules clau:

traducció intersemiòtica, lectura intersemiòtica, traducció feminista, materialitat, esfera domèstica, (in)visibilitat, Dolors Miquel, Roser Matheu

Resum

Com a contrast als processos anomenats inter- i intra-textuals, els quals s’enfoquen a les convencions de dues llengües —d’origen i meta— i la potència d’equivalència percebuda, a mitjan segle vint, Ramon Jakobson va encunyar el terme «traducció intersemiòtica» (1959) per a descriure la tercera categoria de traducció que depèn dels sistemes de comunicació no-lingüística (Jakobson 1959). Tot i que el concepte surt sovint a l’àmbit dels estudis de la Traducció, en diversos volums, tals com el de Madeleine Campbell i Ricarda Vidal, Translating across sensory and linguistic borders: intersemiotic journeys between media (2019) i, més recentment, el volum Art i posttraducció d’Anna Dot i Verdaguer (2023), encara no ha gaudit d’un discurs pel que fa als beneficis que pot aportar a l’àmbit feminista. Al dur a terme unes traduccions de poemes de Roser Matheu (Barcelona, 1892–1985) i Dolors Miquel (Lleida, 1960), investigo què pot aportar una lectura intersemiòtica a un text feminista (utilitzant, respectivament, la ceràmica i brodar). Tenint en compte les estratègies de traducció textual feministes ja ben establertes, com aquelles de Luise von Flotow (1997) i de Massardier-Kenney (1997), i la visibilització del procés de traducció potenciada pel gir intersemiòtic, retrobo, si és el millor matís, un procés de traducció que resumeix una història més llarga de les dones. Això inclou una recursivitat a les praxis de les traductores britàniques de l’edat moderna, que depenien de la materialitat a més de la política d’autoria en la traducció, i com es pot reivindicar com a praxi feminista moderna adequada (Vitoretta 2025; Inglis 2023).

Finançament

Aquest treball s’ha generat en el marc de l’ajuda de l’Institut Ramon Llull QMUL School/Institute - STA - Balearic Islands Doctoral Studentship in Catalan Studies (QMU_STA_BIDS).

Referències

Aguado, Neus i Lluïsa Julià. (1999). Introducció. In Monsterrat Abelló, Neus Aguado, Lluïsa Julià and Maria-Mercè Marçal. (Eds.) Paisatge emergent: Trenta Poetes Catalanes del segle XX. Edicions Magrana, 7-12.

Albert, Esteve et al. (Eds.) (1975). Les cinc branques: poesia femenina catalana. Dr Fracesc Fontbona i Vazquez.

Anderson, Lara. (2022) The production of Autarkic subjectivities: food discourse in Franco's Spain (1939-59). Dins Miguel Ángel del Arco Blanco i Peter Anderson. (Eds.) Franco's Famine: Malnutrition, Disease, and Starvation in Post-Civil War Spain. Bloomsbury Academic, 159-78. https://doi.org/10.5040/9781350174672.0018

Bell, Marie-Alice and Brenda S. Hosington. (2018). Introduction. In Marie-Alice Bell and Brenda S. Hosington. (Eds.) Thresholds of Translation: Paratexts, Print, and Cultural Exchange in Early Modern Britain (1473-1660). Palgrave Macmillan, 1-23. https://doi.org/10.1007/978-3-319-72772-1_1

Bennett, Karen. (2019). The New Iconicity: Challenges For Translation Theory and Practice. Translation Matters, 1.2, 1-8. https://doi.org/10.21747/21844585/tm1_2int

Bassnett, Susan and David Johnston. (2019). The Outward Turn in Translation Studies, The Translator, 25, 181-88. https://doi.org/10.1080/13556509.2019.1701228

'Bottom drawer', Oxford English Dictionary. https://www.oed.com/dictionary/bottom-drawer_n?tab=meaning_and_use

Comisaría General de Abastecimientos y Transportes. (1952). [Cartilles de raccionament d'aliments de 1952]. At: Biblioteca de Catalunya.

Campbell, Madeleine and Ricarda Vidal (Eds.). (2019). Translating Across Sensory and Linguistic Borders: Intersemiotic Journeys Between Media. Palgrave Macmillan. https://doi.org/10.1007/978-3-319-97244-2

Chenysheva, Daria. (2024). The contradictions of Cécile Sauvage: metaphors of love, conflict and intimacy in feminsit translation discourse. Feminist Translation Studies, 1.2, 188-202. https://doi.org/10.1080/29940443.2025.2561548

Del Arco Blanco, Miguel Ángel. (2022). The famine that 'never' existed: Causes of the Spanish famine. In Miguel Ángel del Arco Blanco and Peter Anderson. (Eds.) Franco's Famine: Malnutrition, Disease, and Starvation in Post-Civil War Spain. Bloomsbury Academic, 19-35. https://doi.org/10.5040/9781350174672.0008

Dunai, Suzanne. (2022). A recipe for rationing: women, cooking and scarcity during the early Franco dictatorship, 1939-47. In Miguel Ángel del Arco Blanco and Peter Anderson. (Eds.) Franco's Famine: Malnutrition, Disease, and Starvation in Post-Civil War Spain. Bloomsbury Academic, 179-204. https://doi.org/10.5040/9781350174672.0019

Dot Verdaguer, Anna. (2023). Art i posttraducció. Teories i pràcriques en el món digital. Eumo.

Fillingham, Eleanor. (2025). The Visible Women: Paratextuality in Feminist Translation. The Feminist Translation Network (blog post, 8 September). < https://feministtranslation.bham.ac.uk/2025/09/the-visible-woman-paratextuality-in-feminist-translation/>

González de Molina, Manuel, David Soto Fernández, Juan Infante Amate, and Antonio Herrera. (2022). Agricultural crisis and food crisis in early Francoism. In Miguel Ángel del Arco Blanco and Peter Anderson. (Eds.) Franco's Famine: Malnutrition, Disease, and Starvation in Post-Civil War Spain. Bloomsbury Academic, 36-56. https://doi.org/10.5040/9781350174672.0009

Grass, Delphine. (2023). Translation as Creative-Critical Practice. Cambridge University Press. https://doi.org/10.1017/9781009075039

Inglis, Kirsten. (2023). Gifting Translation in Early Modern England: Women Writers and the Politics of Authorship. Amsterdam University Press. https://doi.org/10.1017/9789048542963

Irigaray, Luce (trans. Karin Montin). (1994). Thinking the Difference: for a peaceful revolution. Routledge.

Jakobson, Roman. (1959). On Linguistic Aspects of Translation. In Reuben A. Brower. (Ed.) On Translation. Oxford University Press, 232-39. https://doi.org/10.4159/harvard.9780674731615.c18

Kuang, R. F. (2023). Babel, or The Necessity of Violence: An Arcane History of the Oxford Translators' Revolution. Harper Voyager.

Lee T.K. (2022). Translation as Experimentalism: Exploring Play in Poetics. Cambridge University Press. https://doi.org/10.1017/9781108917292

Lehoux-Jobin, Etienne. (2025). Toward a so-called narrow redefinition of translation in Translation Studies. Cadernos de Tradução, 45, 1-22. https://doi.org/10.5007/2175-7968.2025.e100385

Llinàs Carmona, Conxa. (2008). Feminismes de la transicio a Catalunya: textos i materials. Horsori.

Massardier-Kenney, Françoise. (1997) Towards a Redefinition of Feminist Translation Practice. The Translator, 3.1, 55-69. https://doi.org/10.1080/13556509.1997.10798988

Matheu, Roser. (1952). Poema de la fam. Editorial Barcino.

Miquel, Dolors. (2019). Ictiosaure. Edicions 62.

Miquel Dolors (trans. by Mary Anna Newman). (2024). Sparrowhearts. The Common, 28. https://www.thecommononline.org/dolors-miquel-poems/

Oller, Dolors. (1986). La construcció del sentit. Empúries.

Ostriker, Alicia. (1982). The Thieves of Language: Women Poets and Revisionist Mythmaking. Signs, 8.1, 68-90. https://doi.org/10.1086/493943

Parker, Roszika. (2010). The subversive stitch: embroidery and the making of the feminine.

I. B. Taurus.

Ruthrof, Horst. (2003). Translation from the Perspective of Corporeal Semantics. In Susan Petrilli. (Ed.) Translation Translation. Brill, 69-86. https://doi.org/10.1163/9789004490093_006

Scott, Clive. (2019). Synaesthesia and Intersemiosis: Competing Principles in Literary Translation. Dins Campbell andVidal. (Eds.) Translating Across Sensory and Linguistic Borders: Intersemiotic Journeys Between Media. Palgrave Macmillan, 87-111. https://doi.org/10.1007/978-3-319-97244-2_4

Szymanska, Kasia. (2025). Translation Multiples: From Global Culture to Postcommunist Democracy. Princeton University Press. https://doi.org/10.2307/jj.22479988

Spivak, Gayatri Chakravorty. (2015). Outside in the Teaching Machine. Routledge.

Vidal Claramonte, Ma. Carmen África. (2022). Translation and Contemporary Art: Transdisciplinary Encounters. Routledge. https://doi.org/10.4324/9781003267072

Vidoretta, Almudena. (2025). Translation as a strategy of female legitimation in Early Modern Spain. Perspectives, 33, 1228-42. https://doi.org/10.1080/0907676X.2025.2558207

Von Flotow, Luise. (1997). Translation and Gender: Translating in the 'Era of Feminism'. University of Ottawa Press. https://doi.org/10.1353/book6616

Von Flotow, Luise. (1991). Feminist Translation: Contexts, Practices and Theories. TTR: traduction, Terminologie, Rédaction, 4.2, 69-84. https://doi.org/10.7202/037094ar

Yoo, Jaeyeon. (2025). Embracing excess: pluralizing translation in chogwa. Perspectives (ahead of print). https://doi.org/10.1080/0907676X.2025.2573933

Descàrregues

Publicades

31-03-2026

Com citar

Caygill, B. (2026). Apropant la materialitat de la poesia com a estratègia de la traducció intersemiòtic i feminista: Roser Matheu i Dolors Miquel. Ítaca: Revista De Filologia, (17), 205–222. https://doi.org/10.14198/itaca.31052